index Zee-ezel
index etymologie



Hoe oud is het woord wolkenkrabber?


Witte Huis, Rotterdam (foto: Wikipedia)

Witte Huis in 1900 
foto: Wikipedia 

Aan het eind van de 19e eeuw begon men torenhoge kantoor- en woongebouwen te bouwen. In Amerika werden ze skyscrapers genoemd. Heel torenhoog hoefden ze eerst nog niet te zijn: 10 à 12 verdiepingen waren al voldoende. In 1898 werd ook in Rotterdam een ‘torenhuis’ opgeleverd, 11 verdiepingen en 43 meter hoog, het Witte Huis genaamd. Het was destijds het hoogste kantoorgebouw van Europa. Het Witte Huis heeft het bombardement van mei 1940 doorstaan en is nog altijd te bewonderen.

Wolkenkrabber is een leenvertaling van skyscraper.¹ Het is geen zuivere leenvertaling; luchtkrabber was dat wel. Maar wolkenkrabber is sprekender, beeldender, en heeft al heel snel luchtkrabber en uiteindelijk ook torenhuis volledig verdrongen.²
Het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) geeft als oudste vindplaats van wolkenkrabber het jaar 1909. Dankzij de websites met gedigitaliseerde oude kranten is het tegenwoordig makkelijk om oudere vindplaatsen te vinden. Mijn oudste attestatie komt uit 1898:

Met het meer en meer aan den gezichteinder verdwijnende land zonken de hemelhooge gebouwen, die het Amerikaansche volk „wolkenkrabbers” noemt, weg, verstomde het alarm van de wereldstad Nieuw-York en de geweldige wolk, die boven haar zweefde, kondigde een dreigend onweer aan, dat zich elke minuut in vurige bliksemflitsen scheen te kunnen ontladen over den burcht van zelfzucht, humbug, ellende en teleurstellingen.
(23-12-1898, Leidsch Dagblad)


1 Ons woord wolkenkrabber zou ook een (zuivere) leenvertaling van Duits Wolkenkratzer ‘wolkenkrabber’ kunnen zijn (in de Grote Van Dale worden beide mogelijkheden opengehouden). Wolkenkratzer is een leenvertaling van skyscraper.
2 Het woord torenhuis ‘wolkenkrabber’ werd tot na de Tweede Wereldoorlog gebruikt. Het staat nog in Van Dale, gelabeld als ‘verouderd’.


Literatuur:
Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT). Zie onder wolk.I
Digitale Dikke Van Dale. Zie wolkenkrabber, torenhuis.
Wikipedia. Zie onder Witte Huis (Rotterdam).



Naar alle vragen aan Zee-ezel.


Geplaatst op 14 september 2013.

© Surfspin 2013