index Zee-ezel
index etymologie



Waarom heet de sprinkhaan ‘sprinkhaan’?



Veel Nederlanders hebben moeite met de uitspraak van het Engelse woord good. In het ergste geval klinkt het ongeveer als /koet/. Dat komt doordat we in het Nederlands de speciale g-klank van good niet hebben. Maar ooit is ie er wel geweest!

De g van het Nederlandse woord goed is een wrijfklank, net als de s van sissen en de z van zoemen. Wrijfklanken produceer je als een aanhoudende klankstroom: /gggggg/, /ssssss/, /zzzzzz/. Maar de g van het Engelse woord good is een plofklank, net als de k van koet en de p van plof. Plofklanken spreek je niet uit als een ononderbroken klankstroom, maar als een reeks ‘klankplofjes’ /k-k-k-k-koud/, /g-g-g-g-good/.

Zoals gezegd kwam de g van good vroeger wel in het Nederlands voor.¹ De g van springen werd niet uitgesproken met de g van dingen, maar met de g van good. Die g-klank is veranderd in een k-klank.² Dat kun je zien aan het woord sprinkhaan. Eigenlijk betekent dat ‘springhaan’ (spring- is de stam van springen). Maar nu zeggen we /sprinkhaan/, en we schrijven ook sprinkhaan

 

1  En eigenlijk is de g van good nog niet helemaal verdwenen. Je hoort hem nog als je het woord zakdoek gewoon, d.w.z. niet nadrukkelijk, uitspreekt (het is de klank die je voor de d hoort).
2  De klank g van good en de klank k van koet zijn beide velaren, d.w.z. ze worden gemaakt door het achterste gedeelte van de tong in de richting van het achterste, zachte gedeelte van het gehemelte (het velum) te bewegen. Het verschil is dat de g van good stemhebbend is en de k van koet stemloos. Bij stemloze klanken trillen je stembanden bij het produceren van de klank niet mee met de luchtstroom, bij stemhebbende klanken wel.
3  Vgl. ook jonkheer, jonkvrouw.

 

Literatuur:
Etymologisch woordenboek van het Nederlands (EWN), deel S-Z.



Zee-ezel: waarom heet de hommel ‘hommel’?
Zee-ezel: waarom heet de krekel ‘krekel’?
Naar alle vragen aan Zee-ezel.


Geplaatst op 24 oktober 2011, gewijzigd op 10 februari 2015.

© Surfspin 2011-2015