Wat is goed:

A. rozegeur en maneschijn
B. rozengeur en maneschijn
C. rozegeur en manenschijn
D. rozengeur en manenschijn

Drs. Zee-ezel antwoordt:

Volgens de pannenkoekregel schrijf je de uh-klank in een samenstelling als /pannuhkoek/ met een tussen-n als het eerste deel van de samenstelling een woord is dat alleen een meervoud heeft dat eindigt op -en.
Makkelijker gezegd: omdat het woord roos alleen het meervoud rozen heeft, op -en, schrijven we rozengeur, rozenstruik, rozentuin en natuurlijk ook rozengeur.
De antwoorden A en C vallen daarmee af.

Nu denk je misschien dat het volgens de pannenkoekregel dan ook wel manenschijn zal zijn, want het meervoud van maan is immers manen. Maar er zit een addertje onder het gras. Er is namelijk een uitzonderingsregel die zegt dat samenstellingen die beginnen met maan en zon GEEN tussen-n krijgen. Daarom schrijven we:

maneschijn
zonnebloem
zonnescherm
zonnesteek
zonnewijzer
enz.

Het goede antwoord is B:

rozengeur en maneschijn

Hoe zou je de uitzonderingsregel kunnen uitleggen?
Volgens het Groene Boekje gaat het om een zaak waarvan er maar één is (‘die in de gegeven context uniek is’).
Er zijn ontelbare manen en zonnen in het heelal. Maar in maneschijn en zonnewijzer enz. gaat het om ‘onze maan,’ ‘onze zon’.
In die specifieke betekenissen is er geen meervoud.
Je kunt het vergelijken met samenstellingen waarbij het eerste deel bestaat uit een woord dat geen meervoud heeft, zoals gerst, rijst en snot. Daar schrijf je de uh-klank ook zonder tussen-n: gerstekorrel, rijstepap, snottebel.

---

Surfspin: naar alle vragen aan drs. Zee-ezel.
Naar het HOME van de Surfspin.

---

Geplaatst op 26 maart 2010.

---

© Surfspin 2010