Willem van Oranje
vader des vaderlands
Toen keizer Karel de Vijfde afstand deed van de troon, werd hij ondersteund door een jonge, veelbelovende edelman: Willem van Oranje. Maar uitgerekend deze Willem zou later de grote tegenstander worden van de zoon van de keizer. Die zoon heette koning Filips II. Hij was de machtigste man van Europa.
Willem van Nassau werd geboren in Nassau, een graafschap in Duitsland. Hij was de oudste zoon van de graaf van Nassau-Dillenburg. Toen Willem 11 was, kreeg hij van een gesneuvelde neef een enorme erfenis. Deze neef behoorde tot de Nederlandse tak van de familie Nassau. De Nederlandse graven van Nassau waren heren van Breda. Zij hadden uitgestrekte landerijen in Brabant en Vlaanderen. De overleden neef was ook nog eens prins geweest van het prinsdom Orange (‘Oranje’) in Frankrijk. Deze titel erfde Willem ook. Voortaan heette hij dus prins Willem van Oranje-Nassau.
De Nassaus hadden hoge functies aan het keizerlijke hof in Brussel. Willem van Nassau ging ook naar Brussel, waar hij werd opgevoed aan het hof van de landvoogdes Maria van Hongarije. De landvoogdes bestuurde de Nederlanden namens keizer Karel, haar broer. Willem was thuis protestants opgevoed, maar kreeg nu een katholieke, Franstalige opvoeding.* Hij werd opgeleid tot diplomaat en militair.
In 1555 werd Karel V opgevolgd door zijn zoon Filips II. Toen Filips vier jaar later terugging naar Spanje, benoemde hij zijn halfzus Margaretha van Parma tot landvoogdes. En hij stelde hoge Nederlandse edelen aan als stadhouders van de Nederlandse gewesten. Willem van Oranje werd stadhouder van de gewesten Holland, Zeeland en Utrecht; dat was zijn neef ook geweest.
Net als zijn vader wilde Filips één groot katholiek rijk, waar hij zelf de touwtjes in handen had. Daarom gaf Filips steeds meer macht aan zijn ambtenaren, ten koste van de edelen. Dat vonden de Nederlandse edelen niet leuk. Filips ging ook door met het vervolgen van protestanten (‘ketters’). Ook daar waren de edelen niet blij mee, want de geloofsvervolging gaf veel onrust in het land. Trouwens, een deel van de Nederlandse edelen was zelf protestants! De edelen protesteerden bij de landvoogdes tegen de kettervervolging. Een paar maanden later brak de Beeldenstorm uit.
Toen Alva met een Spaans leger naar de Nederlanden kwam, vluchtte Willem van Oranje naar Duitsland. Zijn Nederlandse bezittingen werden in beslag genomen. Willem leende geld om soldaten te werven. In 1568 trok zijn opstandelingenleger de Nederlanden binnen. Daarmee begon de Tachtigjarige Oorlog.* Willem hoopte dat de bevolking nu in opstand zou komen en hem zou helpen, maar dat gebeurde niet. Al snel was zijn geld op en moest hij zijn huurlingenleger ontbinden.
De inname van Den Briel.
De opstand tegen Spanje dreigde een mislukking te worden. Toch gaf Oranje de moed niet op. Op 1 april 1572 was er dan dat langverwachte succes. Op die dag namen de watergeuzen het Hollandse vestingstadje Den Briel in. De watergeuzen waren gevluchte protestanten die rondzwierven op zee. Ze kaapten vijandelijke schepen en verkochten de buit in de havens van Engeland.
Aangemoedigd door de inname van Den Briel, kozen tientallen steden de kant van Oranje. Niet alleen in Holland, maar ook in andere gewesten. De Spanjaarden begonnen nu een militair offensief. Ze veroverden veel prinsgezinde steden, waaronder Mechelen, Zutphen, Naarden en Haarlem. Maar Alkmaar en Leiden hielden stand en een Spaanse vloot werd op de Zuiderzee door de watergeuzen verslagen. Spanje kon Holland en Zeeland niet meer terugwinnen.
