Samische familie, ca. 1900.
(foto: Wikipedia)
De Samen zijn een bevolkingsgroep uit Noord-Europa. Ze worden ook wel Sami of Lappen genoemd. Sinds mensenheugenis wonen ze in het noorden van Scandinavië en in de noordwesthoek van Rusland. De gemiddelde Same ziet er anders uit dan de gemiddelde Scandinaviër: hij is kleiner en heeft donkerder haar. En de taal van de Samen (het Samisch), klinkt heel anders dan het Noors of het Zweeds. Het lijkt op het Fins.
Vroeger leefden veel Samen van de rendierhouderij. ’s Winters graasden de rendieren in de naaldwouden. Ze aten dan rendiermos. Om bij het mos te komen, krabden ze met hun hoeven de sneeuw weg. In de lente, als de sneeuw ging smelten en de grond ontdooide, trokken de rendieren de bergen in of naar de kust, waar minder muggen en steekvliegen waren. Daar aten ze gras en kruiden. De Rendiersamen trokken met hun kudde mee. Ze leefden in groepen die bestonden uit meerdere gezinnen. De rendierhouders beschermden hun kudde tegen roofdieren. Ze verplaatsten zich op ski’s en met sleden. Tijdens hun trektochten leefden ze in kegelvormige tenten, die leken op de tipi’s (‘wigwams’) van de indianen.
Cor Bruijn heeft een aantal jeugdboeken over de Samen geschreven. Zijn boek Lasse Länta werd in 1955 bekroond tot beste jeugdboek van het jaar. Het taalgebruik is wel wat verouderd, maar het boek geeft een goed beeld van de vroegere leefwijze van de Samen. Als je geïnteresseerd bent, kijk dan maar eens of je het in de bieb kunt vinden.Voordat de Samen tot het christendom werden bekeerd, geloofden ze net als vroeger de indianen dat ook dieren en bomen en rotsen en bergen een ziel hadden. Zo’n natuurgodsdienst noem je animisme. Hun priesters heetten sjamanen, net als bij andere jagers- en rendiervolken. (De medicijnman van de indianen was dus ook een sjamaan.)
Inmiddels zijn veel Samen verwesterst. Ze wonen in een dorp of een stad, dragen moderne, westerse kleren en spreken Noors, Fins of Zweeds. Maar nog altijd zijn er Samen die traditionele kleding dragen, Samisch spreken en leven van de rendierhouderij. Hun kuddes tellen soms wel duizenden dieren! Tegenwoordig begeleiden de Samen hun rendieren met terreinwagens, sneeuwscooters, crossmotoren of soms zelfs met een helikopter!
Naar de vragen en opdrachten.
Willem Wever: waarom heten Lappen Lappen? (filmpje van 7:16 min.). Teleblikaccount nodig!
Surfspin: hier vind je een stukje uit het boek De kinderen van de grote fjeld.
Surfspin: Axel en Ristin liepen in 1884 over de toendra’s van Zweeds Lapland (pdf-leestekst).
Naar het HOME van de Surfspin.
Geplaatst op 28 november 2006, het laatst gewijzigd op 1 september 2008.
© Surfspin 2006-2008