home > taal > spelling


’t Kofschip, een ezelsbruggetje


Dit lesje gaat over het spellen van het voltooid deelwoord. Je zegt: ik heb gefietst. Bij gefietst hoor je een -t- op het eind. En je spelt ook een -t-: gefietst.
Bij het voltooid deelwoord van reizen hoor je ook een -t- op het eind. Maar je schrijft gereisd, met een -d-.
Hoe weet je nou of je een -d- of een -t- schrijft?
Daarvoor kun je het ’t kofschip gebruiken. Het gaat om de volgende letters uit ’t kofschip:

t, k, f, s, ch, p
Je doet het als volgt:
1) Bepaal de stam van het werkwoord. De stam is het hele werkwoord min de uitgang -en.
2) Kijk of de laatste letter van de stam in ’t kofschip zit.
Is dat het geval, dan eindigt het voltooid deelwoord op een -t-.
Is dat niet zo, dan eindigt het voltooid deelwoord op een -d-.

’t Kofschip geldt alleen voor zwakke werkwoorden, niet voor sterke werkwoorden. Zwakke werkwoorden krijgen in de verleden tijd de uitgang -de of -te: reisde, fietste. Bij sterke werkwoorden verandert de klinker: ik lig, verleden tijd ik lag, ik slaap, verleden tijd ik sliep.

Voorbeeld 1: Na afloop van de les hebben we nog wat gekletsd / gekletst. Schrijf je een -d- of een -t-?
Antwoord:
Het hele werkwoord is kletsen. Wil je de stam hebben, dan haal je de uitgang -en weg. Je krijgt dan klets. De stam eindigt dus op een -s-.
Zit de -s- in ’t kofschip? Jawel: ’t kofschip
In dat geval eindigt het voltooid deelwoord op een -t-: gekletst.

Voorbeeld 2: Ik ben naar Madurodam verhuisd / verhuist. Schrijf je een -d- of een -t-?
Antwoord:
De stam van verhuizen is verhuiz.
De -z- zit niet in ’t kofschip.
In dat geval eindigt het voltooid deelwoord op een -d-: verhuisd.


Je kunt je antwoord controleren door het werkwoord in de verleden tijd te zetten. Dat gaat zo:
Bij voorbeeld 1 kwam je uit op gekletst. Ook de verleden tijd moet dan met een -t- gaan. Dat klopt, want je zegt: Ik kletste de hele dag (en niet: Ik kletsde de hele dag).
Bij voorbeeld 2 kwam je uit op verhuisd. Dat klopt, want je zegt: Ik verhuisde (niet: verhuiste) naar Madurodam.

Opgelet: een uitzondering vormen werkwoorden waarvan de stam eindigt op een -x-, zoals mixen. Je denkt misschien dat het voltooid deelwoord gemixd is, omdat de -x- niet in ’t kofschip zit. Maar je moet de -x- lezen als -ks-. En de -s- zit wél in ’t kofschip. Dus is het gemixt. En ook gefaxt en gerelaxt. 


Surfspin: naar het werkblad Kofschip 1 (pdf).
Surfspin: naar het werkblad Kofschip 2 (pdf).
Surfspin: naar het keuzemenu Spelling.
Surfspin: naar het keuzemenu Taal.
Naar het HOME van de Surfspin.


Geplaatst op 14 oktober 2005, het laatst gewijzigd op 9 juli 2008.

© Surfspin 2005-2008