SURFSPIN: educatief netwerk voor groep 7 en 8. Karel de Grote.

home > geschiedenis > middeleeuwen > tijd van monniken en ridders
home > geschiedenis > Canon van Nederland > Karel de Grote
kerndoelen po: 52, 53

Karel de Grote

koning van de Franken en de Langobarden
 
Na de val van het Romeinse Rijk drongen de Germanen de Rijn over. Onder hen waren de Franken. Zij namen bezit van wat nu Zuid-Nederland, België en Frankrijk is, dus van het oude Gallië. De Franken hadden koningen. Alle koningen uit dezelfde familie noem je een dynastie. De eerste Frankische koningsdynastie heet de Merovingische dynastie. In 751 werd deze dynastie opgevolgd door de Karolingische dynastie. De beroemdste Karolinger is Karel de Grote. Hij leefde van 742 tot 814, dus in de middeleeuwen.

In de tijd van Karel de Grote had je het leenstelsel. De leenheer (bijvoorbeeld de koning) gaf grond te leen aan adellijke leenmannen. Als tegenprestatie moesten ze vechten in het Frankische ruiterleger. De leenmannen lieten een groot deel van de grond die ze in leen hadden gekregen (hun leen) bewerken door boeren. De boeren moesten hiervoor een vergoeding betalen en/of herendienst verrichten op de landerijen van hun heer.

Karel had ook een palts in Nijmegen: het Valkhof. Maar daar is niks meer van over. En van zijn grote, mooie palts in Aken rest alleen nog de achthoekige paltskapel. Dat is nu een deel van de domkerk van Aken. Als je de kans krijgt, moet je er maar eens een kijkje nemen. In de kerk staat de grafkist van Karel en in de schatkamer van de kerk staan relieken die stukjes van zijn skelet bevatten. Dichter bij deze middeleeuwse superman kun je niet komen!

Het Frankische Rijk was verdeeld in gouwen. Een gouw werd bestuurd door een graaf. Karel was voortdurend op reis, om te overleggen met de rijksgroten (de hoge edelen van zijn rijk) en de gouwgraven. Hij had geen vaste woonplaats, maar had overal in zijn rijk paltsen (paleizen), waar hij een tijdje verbleef. Karels lievelingspalts stond in Aken. Aan de Akense hofschool had hij geleerde monniken om zich heen verzameld, die hem onderwezen in onder andere sterrenkunde en rekenkunde en hem adviseerden in regeringszaken. In de middeleeuwen konden bijna alleen de geestelijken schrijven. Zelfs de grote Karel was een analfabeet!
Karel de Grote voerde veel oorlogen. In 774 versloeg hij de Langobarden (de ‘langbaarden’, een Germaans volk dat zich in Italië had gevestigd) en werd toen koning van de Franken én de Langobarden. Aan de noordkant van zijn rijk vocht hij tegen een ander Germaans volk: de Saksen. Die woonden in het huidige Noord-Duitsland en geloofden nog in Wodan en de dondergod Donar. Pas na een wrede oorlog, die meer dan dertig jaar duurde, gaven de Saksen zich over. Ze werden met geweld tot het christendom bekeerd. De Franken hadden een hechte band met de rooms-katholieke kerk. Met Kerstmis van het jaar 800 werd Karel de Grote in Rome door de paus gekroond tot keizer. Zo was er weer een soort van West-Romeins Rijk ontstaan, dat een groot deel van Europa besloeg.
Karel ende Elegast is een middeleeuwse roman over Karel de Grote. De schrijfster Agave Kruijsen heeft het bewerkt tot een jeugdboek. Het gaat over hertog Elegast, die door zijn leenheer, Karel de Grote, verbannen is van het keizerlijke hof. Noodgedwongen leeft Elegast nu met zijn bende roofridders in het woud. Maar de keizer berooft hij niet, omdat hij hem ooit eeuwige trouw gezworen heeft. Op een nacht wordt Karel bezocht door een engel. Die zegt tegen Karel dat hij uit stelen moet gaan, anders zal het slecht met hem aflopen. Karel gehoorzaamt en rijdt in zijn eentje het donkere woud in …
• Elegast is een spannend verhaal. Het is ook bijzonder om zo aan een middeleeuwse Karelroman te kunnen ruiken!
(Agave Kruijssen, Elegast. Uitgeverij Lannoo, 2005. 76 blz.)

Uiteindelijk strekte het Frankische Rijk zich uit van de Balkan tot aan de Noordzee en van Midden-Italië tot aan de Deense grens. Na zijn dood werd Karels reputatie almaar groter. Dingen die aan zijn vader of zijn opa te danken waren, werden aan hém toegedicht. Ook werden er veel verhalen over hem geschreven. Bij ons is de Karelroman Karel ende Elegast heel bekend.
 
 
Op de afbeelding rechtsboven zie je Karel de Grote met zijn oudste zoon Pepijn met de Bult. Onderaan zit een monnik. Zowel Karel als Pepijn heeft een scepter in de hand.

  De SURFSPINFOLDER Karel de Grote, koning van de Franken en de Langobarden bestaat uit een tekst met 12 vragen
  en een link naar een webpagina met de antwoorden.

  Voor meer informatie: klik hier.

SchoolTV: Karel de Grote: Vader van Europa (filmpje van 3:14 minuten).
SchoolTV: Karel de Grote en het onderwijs (filmpje van 2:15 minuten).
Surfspin: naar het vorige onderwerp van de Canon van Nederland: Willibrord, apostel van de Friezen.
Surfspin: naar het volgende onderwerp van de Canon van Nederland: hebban olla vogala.
Surfspin: naar het keuzemenu Geschiedenis.
Naar het HOME van de Surfspin.

Geplaatst op 28 maart 2008, gewijzigd op 29 oktober 2010.

© Surfspin 2008-2010