Maquette van een bandkeramische nederzetting.
(Foto: Peter Jan Bomhof,
RMO)
De bandkeramiekers
de eerste boeren van ons land
home > geschiedenis > tijd van jagers en boeren
home > geschiedenis > Canon van Nederland > hunebedden (vroege landbouw)
home > wereldoriëntatie > Nederland > provincies > Limburg
kerndoelen po: 52
Maquette van een bandkeramische nederzetting.
(Foto: Peter Jan Bomhof,
RMO)
De bandkeramiekers
de eerste boeren van ons land
Het begin van de prehistorie noemen we de steentijd. Al rondtrekkend scharrelde de mens zijn kostje bij elkaar. Hij jaagde en viste en plukte planten, noten en vruchten. Maar zo’n 11.000 jaar geleden voltrok zich in het Midden-Oosten een revolutie: de mensen gingen voedsel verbouwen. Ze werden dus boeren in plaats van echte jagers-verzamelaars, al bleven ze daarnaast nog wel jagen. Hiermee brak er een nieuwe tijd aan: de nieuwe steentijd. Het zou echter nog enkele duizenden jaren duren voordat de landbouw ook tot onze streken doordrong!
Landbouw kun je onderverdelen in akkerbouw en veeteelt. Akkerbouw is het verbouwen van gewassen, zoals granen en peulvruchten. De boeren legden akkertjes aan, waar de gewassen werden uitgezaaid. Behalve de akkerbouw deed ook de veeteelt zijn intrede. De mens ging wilde dieren tam maken. Dat noem je domesticeren. Eerst werden het schaap en de geit gedomesticeerd, later ook het varken en het rund. De beste dieren werden met elkaar gekruist, zodat de koeien meer melk gingen geven, de schapen meer wol, de varkens meer vlees.
Heel langzaam breidde deze nieuwe vorm van voedselproductie zich uit. Ongeveer 7500 jaar geleden ontstond ook in Midden-Europa een boerencultuur. Deze cultuur wordt bandkeramiek genoemd, omdat het aardewerk van deze boeren vaak was versierd met bandvormige lijnpatronen. Een paar eeuwen later, omstreeks 5300 voor Christus, vestigden de bandkeramische boeren zich ook in onze streken. Ze gingen wonen op de Zuid-Limburgse lössgronden. Daarmee begint voor Nederland de nieuwe steentijd.
|
In de ijstijd blies de poolwind leemachtige bodemdeeltjes naar het zuiden. Deze deeltjes waren kleiner dan zandkorrels, maar groter dan kleideeltjes. Ze werden afgezet in de luwte van de stuwwallen bij Nijmegen en de heuvels van Zuid-Limburg. Daarom vind je daar nu een aparte grondsoort: löss. Löss heeft een gelige of roodgele kleur. Maar wat belangrijker is: het is erg vruchtbaar! |
Archeologen hebben in Limburg verschillende bandkeramische nederzettingen opgegraven. De nederzettingen bestonden uit enkele tot hooguit twintig boerderijen. De boerderijen waren 5 à 8 meter breed en de grootste was wel 35 meter lang! De wanden waren van gevlochten takken en de daken vermoedelijk van stro. Ook zijn er kookpotten en voorraadpotten gevonden, en stenen pijlpunten, hakbijlen en klingen*. Door een stel klingen op een rij in een stuk hout of bot te monteren, maakten de bandkeramiekers een sikkel. Daarmee konden ze het graan oogsten. Het hout en het bot zijn allang vergaan, maar het steen natuurlijk niet.
|
In de cellen van je lichaam zitten je genen. Genen dragen onze erfelijke eigenschappen over. Zij bepalen dus de kleur van je ogen, van je haar, enz. enz. De boeren die uit het Midden-Oosten kwamen, hadden andere genen dan de jagers-verzamelaars die al in Europa woonden. Onderzoekers kunnen die genetische verschillen bij ons nog altijd zien, m.a.w. ze kunnen zien of je van een boer afstamt of van een jager-verzamelaar, ook al zijn er duizenden jaren verstreken! Het blijkt dat 80% van de Nederlanders afstamt van de jagers-verzamelaars en nog geen 20% van de boeren. De boeren hebben de jagers-verzamelaars dus niet verdrongen, maar de jagers-verzamelaars hebben het boerenbedrijf van hen afgekeken en zijn langzamerhand ook zelf gaan boeren. |
Je kunt je wel voorstellen dat de jagers-verzamelaars die al in onze streken woonden, nieuwsgierig waren naar zoiets revolutionairs als ‘landbouw’! In de loop der eeuwen namen zij die nieuwe manier van voedselproductie over. Maar jacht en visvangst zouden hier nog lange tijd een belangrijk middel van bestaan blijven. De nieuwe steentijd eindigt voor Nederland omstreeks 2000 v. Chr., dus 4000 jaar geleden. Dan begint de bronstijd.
* Een kling is een geslepen steen, die bijvoorbeeld werd gebruikt als beitel of als het blad van een bijl.
(Met dank aan het Rijksmuseum van Oudheden voor het beschikbaar stellen van de foto van de maquette.)
SchoolTV: de eerste boeren (filmpje van 2:21 minuten).
SchoolTV: löss in Zuid-Limburg (filmpje van 3:17 minuten).
Canon van Limburg: bandkeramiek.
Dieven in de tijd: met een tijdmachine naar de prehistorie!
Surfspin: naar het werkblad Bandkeramiekers (pdf).
Surfspin: hier vind je info over de hunebedbouwers.
Surfspin: hier vind je info over de domesticatie van het paard.
Surfspin: wat is het meervoud van jager-verzamelaar?
Surfspin: naar het keuzemenu Geschiedenis.
Naar het HOME van de Surfspin.
© Surfspin 2006-2008